Arkeoloji Bilimleri Dergisi

Abstract

Türkiye has sustained a dynamic ecosystem from prehistory to the present, characterized by its rich biogeography and natural resources. Birds, one of the most active components of this ecosystem, have always maintained a close relationship with human communities and are currently represented by more than 500 species in Türkiye. When examined in an archaeological context, birds play a significant role in understanding past environments and climates; the cultural and symbolic life of prehistoric humans and human-environment entanglement. In this study, 97 zooarchaeological studies conducted at 94 archaeological sites across Türkiye were compiled and subjected to meta-data analysis to assess the extent to which birds have been studied in archaeological contexts.

Our study shows that, despite the recent increase in zooarchaeological research in Türkiye, there are still significant gaps in the study of birds. After identifying the possible reasons for these gaps, we offer several research suggestions. The key suggestions for enabling high-quality analyses of bird eggs and bones —which are crucial for understanding past environmental conditions, seasonality, and early bird management— include: establishing a comprehensive ornithoarchaeological reference collection in Türkiye, training specialists interested in archaeological bird remains, and employing ancient protein analyses (paleoproteomics), which allow the identification of highly fragmented remains with high success rates. Additionally, within the scope of this study, recent rapid developments in paleoproteomics are briefly reviewed, and the methods are introduced.

​

Özet

Türkiye, tarihöncesinden günümüze kadar zengin biyocoğrafyası ve doğal kaynaklarıyla dinamik bir ekosisteme ev sahipliği yapmaktadır. Bu ekosistemin en hareketli unsurlarından biri olan kuşlar, insan topluluklarıyla her zaman yakın ilişki içinde olmuştur ve günümüz Türkiye’sinde de 500’den fazla türüyle temsil edilmektedir. Kuşlar, arkeolojik bağlamda incelendiğinde geçmiş çevrenin ve iklimin; tarihöncesi insanının kültürel ve sembolik yaşantısının; insan-çevre dolanıklığının anlaşılmasında büyük rol oynamaktadırlar. Bu çalışmada, Türkiye’deki 94 arkeolojik alanda yapılmış 97 zooarkeolojik çalışma derlenerek meta-veri analizi yapılmış ve kuşların arkeolojik bağlamda ne kadar çalışıldığı anlaşılmaya çalışılmıştır.

Çalışmamız son yıllarda Türkiye’de artan zooarkeolojik çalışmalara rağmen arkeolojik kuş kalıntılarının çalışılmasında hâlen önemli boşluklar olduğunu göstermekte ve bu boşlukların olası sebeplerini tespit ettikten sonra çeşitli çözüm önerileri sunmaktadır. Geçmiş çevre şartlarının, mevsimselliğin ve kuş evcilleştiriciliğinin anlaşılmasında büyük önem taşıyan kuş yumurtalarının ve kemiklerinin nitelikli çalışılabilmesi için önerilerimizin başlıcaları; Türkiye’de kapsamlı bir ornitoarkeolojik koleksiyonunun oluşturulması, arkeolojik kuş kalıntıları ile ilgilenen uzmanların yetiştirilmesi ve tanımlanamaz koşullardaki faunal kalıntıları yüksek başarı oranıyla tanımlamamıza olanak tanıyan antik protein analizlerinin (paleoproteomik) alternatif bir araştırma yöntemi olarak uygulanmasıdır. Çalışmamızda son yıllarda dünyada hızla gelişmekte olan paleoproteomik çalışmalarda kısaca derlenmiş ve yöntemler tanıtılmıştır.